Γιώργος Λεωτσάκος (9 Αυγούστου 1935 – 13 Αυγούστου 2024)

Γιώργος Λεωτσάκος, ένας εξέχων μουσικοκριτικός, μουσικολόγος και πρωτοπόρος στην έρευνα της έντεχνης ελληνικής μουσικής και της επιστημονικής μελέτης της, ολοκλήρωσε το ταξίδι της ζωής του. Τον γνώρισα το 1998, όταν επέστρεψα από το εξωτερικό, και είχα την τιμή να τον επισκεφτώ στο σπίτι του στη Φιλοθέη. Εκεί είχαμε μια ουσιαστική συζήτηση για διάφορα σημαντικά θέματα. Ήταν πολύγλωσσος, με διαυγή και καθαρή σκέψη, κατείχε βαθιά γνώση της μουσικής και πάντοτε εξέφραζε τις απόψεις του με ακρίβεια. Οι κριτικές του ήταν πάντα προσεκτικές και εύστοχες, και παρόλο που μερικές φορές ήταν αυστηρές, ποτέ δεν ήταν άδικες.

Εκφράζω τα θερμά μου συλλυπητήρια στην οικογένειά του και στους οικείους του. Καλό ταξίδι... 

Πυρκαγιές στην βορειοανατολική Αττική και σε περιοχές πολύ κοντά στο κέντρο της Αθήνας 11/8 – 13/8/2024

Μια από τις πιο καταστροφικές πυρκαγιές που έπληξαν την περιοχή της βορειοανατολικής Αττικής και περιοχές κοντά στο κέντρο της Αθήνας, αποτελούν μια τραγωδία ανυπολόγιστης έκτασης, με συνέπειες που θα μείνουν χαραγμένες στη μνήμη των κατοίκων και στην ιστορία της περιοχής. Η καταστροφή ήταν πρωτοφανής, καθώς οι φλόγες κατέκαψαν δασικές εκτάσεις, περιουσίες, και επιχειρήσεις, αφήνοντας πίσω τους μόνο στάχτες και συντρίμμια. Οι πυρκαγιές δεν έπληξαν μόνο τη φύση και τα υλικά αγαθά, αλλά άφησαν ένα ανθρώπινο θύμα, μια γυναίκα που χάθηκε ενώ βρισκόταν στην εργασία της.

Η κατάσταση που επικράτησε ήταν τρομακτική, καθώς οι κάτοικοι βρέθηκαν αβοήθητοι μπροστά στο ανεξέλεγκτο μέτωπο της φωτιάς. Η απουσία των υπεύθυνων αρχών και των αναγκαίων μέσων καταστολής της πυρκαγιάς (σε πολλά σημεία των εστιών της καταστροφής) ανάγκασε τους ανθρώπους να παλέψουν μόνοι τους για να σώσουν τα σπίτια και τις ζωές τους. Οι εικόνες από τα ανυπεράσπιστα ζώα που κάηκαν στις φλόγες προσθέτουν ακόμη περισσότερο στο δράμα που εκτυλίχθηκε, εντείνοντας την αίσθηση της αβοήθητης καταστροφής.

Η τραγωδία αυτή μας υπενθυμίζει με τον πιο σκληρό τρόπο την ευαλωτότητα της φύσης και των ανθρώπων μπροστά σε καταστροφές που επιτείνονται από την έλλειψη προετοιμασίας και άμεσης αντίδρασης. Ο θυμός και η αγανάκτηση των κατοίκων, καθώς το αίσθημα της εγκατάλειψης και της αδυναμίας προστασίας, κυριάρχησε στις δύσκολες αυτές στιγμές. Οι εικόνες των ανθρώπων που παλεύουν με ό,τι μέσο είχαν στη διάθεσή τους για να σώσουν τις περιουσίες τους, αποτελούν μια τραγική υπενθύμιση της σημασίας της οργάνωσης και της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης.

Συνολικά, η κατάσταση που εξελίχθηκε στην βορειοανατολική Αττική και σε περιοχές κοντά στην Αθήνα, αποτελεί ένα δράμα με βαθιές κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Οι πληγές που άφησε πίσω της η καταστροφή θα χρειαστούν χρόνια για να επουλωθούν, ενώ η αίσθηση του χαμένου ελέγχου και της ανεπάρκειας των υπευθύνων θα παραμείνει ζωντανή στις μνήμες όσων βίωσαν την τραγωδία.

Και σήμερα η δήλωση (14/8/2024)
Όταν το θράσος και το ψέμα βαπτίζονται «αντιπυρική πολιτική»: «Οι ζημιές δεν είναι μεγάλες» Β.Κικίλιας! 

Ο μεγαλύτερος εχθρός της γνώσης δεν είναι η άγνοια, είναι η ψευδαίσθηση της γνώσης

-Το παν, έγκειται στην αντίληψή μας για τον κόσμο. Αλλάζουμε την αντίληψή μας για τον κόσμο, σημαίνει αλλάζουμε τον κόσμο για μας, δηλαδή αλλάζουμε τον κόσμο, εφόσον δεν θα είναι ποτέ για μας, παρά μόνο αυτό που είναι για μας. Αυτή η μύχια δικαιοσύνη που μας κάνει να γράψουμε μια καλλιγραφημένη σελίδα, αυτή η αληθινή μεταρρύθμιση με την οποία ξαναφέρνουμε στη ζωή την πεθαμένη ευαισθησία μας - αυτή είναι η αλήθεια, η δική μας αλήθεια, η μοναδική αλήθεια.

Όλος ο υπόλοιπος κόσμος είναι τοπίο, κορνίζα που αξιοποιεί τις αισθήσεις μας, βιβλιοδεσία των σκέψεών μας. Και αυτό ισχύει είτε για τα χρωματιστά τοπία των πλασμάτων μας, είτε για το άχρωμο τοπίο των μονότονων ψυχών, που έρχεται για μια στιγμή στην επιφάνεια με τις παλιές λέξεις και τις φθαρμένες χειρονομίες, για να ξαναβυθιστεί αμέσως στα βάθη της θεμελιώδους ηλιθιότητας της ανθρώπινης έκφρασης.

Η ζωή είναι ο δισταγμός ανάμεσα στο θαυμαστικό και το ερωτηματικό. Σε περίπτωση αμφιβολίας υπάρχει η τελεία.

Φ.Π. Το βιβλίο της Ανησυχίας 

 

 

Μουσική Σύνθεση

Η δημιουργική μέθοδος μοιάζει περισσότερο με όνειρο παρά με λογισμό

Ένα μουσικό έργο έχει αρχή, μέση και τέλος. Τρέφεται από τον στοχασμό, όσο κενό κι αν είναι αρχικά το επιχείρημα. Ακόμη κι αν σε κάποια σημεία φλυαρεί ασκόπως, δεν παρεκκλίνει, ούτε απομακρύνεται από τον αφηρημένο στοχασμό, καμία νότα δεν βρίσκεται σε λάθος θέση και οι τυχόν αδυναμίες του δημιουργού δεν ανακόπτουν τη ροή.

Ένας συνθέτης εκτός των πολύχρονων σπουδών που χρειάζεται να πραγματοποιήσει, πρέπει να έχει μια βαθιά καλλιέργεια και τουλάχιστον, ένα από τα τρία σημαντικά χαρακτηριστικά: πνευματικότητα, ιδιοφυΐα, ταλέντο. Το μειονέκτημα όμως ενός ανθρώπου, που θέλει να θεωρείται συνθέτης, είναι πως δεν έχει τη μουσική μέσα του, βάζει στο ‘’χαρτί’’ ότι σκέφτεται χωρίς να το σκέφτεται.

Τον χαρακτηρίζει η ακρισία η οποία αποτελεί τον θρίαμβο και την παρηγοριά της ανθρωπότητας.

Δεν γνωρίζει τι έχει προηγηθεί, εισβάλλει στον πολιτισμό απ’ έξω, θεωρώντας αυτό που κάνει σπουδαίο. Η αληθινή πρωτοτυπία, αυτή που διαρκεί, είναι εκείνη που χρησιμοποιεί όλα τα νήματα της παράδοσης για να τα υφάνει ξανά με τρόπο που η παράδοση δεν θα μπορούσε να κάνει. Ο ιδιοφυής δημιουργός παίρνει το παλιό, το ξεφτισμένο και δημιουργεί ένα νέο. Η ουσία του κόσμου δεν είναι η πρωτοτυπία αλλά η ανανέωση.

Το βασικό γνώρισμα πολλών σημερινών συνθετών είναι ότι ακολουθούν τάσεις που δεν στηρίζονται πουθενά, δεν προέρχονται από την ιστορία και τον πολιτισμό του παρελθόντος, δεν έχουν προγόνους και επικαλούνται κάτι έξω από τον εαυτόν τους που δεν έχει σχέση με τον ανθρώπινο νου και την ανθρώπινη ευφυΐα. Είναι μεταρρυθμιστές λόγω ανεπάρκειας και όχι λόγω βάθους.

Έχουν πλέον ενσωματώσει μια νοοτροπία που τους καθιστά απλούς διακινητές ιδεών και τεχνοτροπιών, χωρίς την προσωπική δημιουργική επεξεργασία που θα τους οδηγούσε σε κάτι πρωτότυπο. Δεν ασκούν κριτική σκέψη, αλλά επιλέγουν να αντιγράφουν ό,τι ήδη υπάρχει. Η διάκριση ανάμεσα στο αυθεντικό και στο δάνειο μοιάζει να τους διαφεύγει, καθώς δεν επιχειρούν να συγκρίνουν και να αξιολογήσουν διαφορετικές προσεγγίσεις, απλώς μιμούνται ό,τι είναι της μόδας ή αναγνωρίζεται από την ευρύτερη κοινότητα. Αυτό τους στερεί τη δυνατότητα να ανακαλύψουν και να κατανοήσουν τις δικές τους, αυθεντικές ανάγκες, να τις αναλύσουν σε βάθος και να τις εξετάσουν κριτικά. Αντίθετα, η μίμηση και η αβασάνιστη εισαγωγή διαφόρων επιρροών, συχνά επιφανειακά κατανοητών, αποτελούν τα βασικά χαρακτηριστικά της νεοελληνικής ιδιαιτερότητας. Αυτή η στάση δεν αντανακλά μόνο μια ελλειμματική πολιτιστική γνώση, αλλά και μια τάση προς την ξενομανία, όπου το ξένο θεωρείται ανώτερο και υιοθετείται άκριτα, χωρίς να γίνεται μια ουσιαστική απόπειρα σύνθεσης και ενσωμάτωσής του σε ένα προσωπικό, καλλιτεχνικό πλαίσιο.

Η αποσπασματικότητα, η έκφραση της θεμελιώδους κενότητας και τα άμορφα αμαλγάματα, δημιουργούν τα εκατοντάδες έργα που κατακλύζουν τον καλλιτεχνικό χώρο της σύγχρονης εποχής. Ο φυσικός τρόπος σκέψης τους είναι δέσμιος της κοινωνικής κριτικής και ενός φρενιτιώδους πάθους για ‘’μεταρρύθμιση’’. Αυτά τα ‘’έργα’’ διαγείρουν την αυτοκριτική μας διάθεση και ενδυναμώνουν την πεποίθησή μας να ανανεώνουμε τα πράγματα, κοιτάζοντας το παρελθόν με μια ματιά ριζοσπαστική.

Ο νους δημιουργεί. Η δημιουργικότητα βασίζεται στο να ανανεώνεις τα πράγματα, να τα αντιλαμβάνεσαι με έναν νέο τρόπο. Η αντίληψη είναι εξόχως προσαρμοστική και επιτρέπει στις αισθήσεις να ‘’διαστρεβλωθούν’’ σε σύγκριση με τον συνηθισμένο τρόπο που ακούς, βλέπεις κτλ. Αρχικά εμφανίζεται ένα ενοχλημένο συναίσθημα, αλλά ξαφνικά μπορεί να βρεις τη νέα τεχνοτροπία σημαντική και ενδιαφέρουσα.. Ο νέος τρόπος σε συναρπάζει, γίνεται μέρος σου. Ο εγκέφαλος, τα υπερβαίνει όλα αυτά, είναι έτσι σχεδιασμένος ώστε να επιτρέπει σε οποιονδήποτε να ανανεώνει τα πράγματα, ενισχύοντας έτσι τη δημιουργικότητα και την εξερεύνηση νέων δυνατοτήτων. Μετατρέπει το ακατέργαστο υλικό σε κάτι εντελώς νέο, το οποίο κανένας δεν έχει ξανακούσει. Συναρμολογείς τον κόσμο σου σε κάτι διαφορετικό, όπου κάθε στοιχείο είναι δικό σου.

Η δημιουργία ενός συνεκτικού και ολοκληρωμένου έργου αποτελεί βασική αρχή της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Αυτή η διαδικασία χρειάζεται προσεκτική σχεδίαση, οργάνωση και σαφή στόχευση, ώστε το τελικό αποτέλεσμα να αποπνέει αρμονία και συνοχή. Απαιτεί προσήλωση στις λεπτομέρειες, σαφή αντίληψη του τελικού σκοπού και αφοσίωση στην ανάπτυξη μιας ενιαίας και ολοκληρωμένης ιδέας, που θα αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στον ακροατή.

•••Οι ιδέες, όχι οι σκοποί, φέρνουν την αθανασία – οι ιδέες ως μορφή και όχι ως περιεχόμενο. Στην τέχνη τα πάντα είναι μορφή και τα πάντα περιέχουν ιδέες (Φ. Πεσσόα) 

Νέοι Συνθέτες, Μουσική Εκπαίδευση και Επικρατούσες Τάσει

Η εκπαίδευση των νέων συνθετών έχει αλλάξει σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Πολλά πανεπιστήμια και ωδεία σε όλον τον κόσμο προσφέρουν προγράμματα που εστιάζουν στην ανάλυση και τη σύνθεση σύγχρονης μουσικής, ενθαρρύνοντας παράλληλα τους φοιτητές να πειραματιστούν, εξερευνώντας νέες ιδέες. Αυτή η τάση προς την καινοτομία, αν και σημαντική, οδηγεί σε μια ομοιόμορφη προσέγγιση, καθώς οι φοιτητές ακολουθούν τις ίδιες κατευθυντήριες γραμμές και επιρροές.

-Ομοιότητα και Έλλειψη Πρωτοτυπίας: Πολλά σύγχρονα έργα ακούγονται ίδια και επαναλαμβανόμενα, βασιζόμενα στις ίδιες τεχνικές και αισθητικές κατευθύνσεις χωρίς σημαντική διαφοροποίηση, συμπυκνώνοντας τα θέματα και τις τεχνικές του μοντερνισμού ιδιαίτερα σε ότι αφορά στη χαώδη πολυμορφία της σύγχρονης εμπειρίας και την πειραματική προσέγγιση του μουσικού έργου. Αυτή η τάση αποδίδεται στην επιρροή συγκεκριμένων μουσικών σχολών και τις ομοιόμορφες σπουδές που ακολουθούν οι νέοι συνθέτες.

-Έλλειψη Νοήματος και Πνευματικότητας: Μία από τις κύριες κριτικές που ασκούνται στους νεότερους συνθέτες, είναι ότι συχνά φαίνεται να δίνει έμφαση στην καινοτομία για την καινοτομία, χωρίς να προσφέρει ένα βαθύτερο νόημα ή πνευματικό περιεχόμενο. Πολλά έργα είναι μορφολογικά περίπλοκα και στερούνται συναισθηματικής απήχησης ή διανοητικής πρόκλησης.

-Μορφή Χωρίς Ιδέες: Αρκετοί συνθέτες δίνουν υπερβολική έμφαση στην ‘’πρωτοτυπία’’ και όχι στη ανανέωση, χωρίς να εξετάζουν το περιεχόμενο και τις ιδέες των έργων τους. Αυτή η προσέγγιση οδηγεί σε μια μουσική που είναι τεχνικά ενδιαφέρουσα αλλά δεν προσφέρει τίποτα ουσιαστικό.

-Η Επίδραση της Παγκοσμιοποίησης

Η παγκοσμιοποίηση έχει ανοίξει νέους δρόμους στη σύγχρονη μουσική, επιτρέποντας στους νέους συνθέτες να αντλούν έμπνευση από διάφορες κουλτούρες και μουσικές παραδόσεις. Αυτή η πολυπολιτισμική προσέγγιση μπορεί να εμπλουτίσει τη μουσική δημιουργία και να προσφέρει νέα εργαλεία και ιδέες στους δημιουργούς. Ωστόσο, η παγκοσμιοποίηση φέρει και προκλήσεις. Ένας από τους κύριους κινδύνους είναι η επιφανειακή ενσωμάτωση πολιτιστικών στοιχείων χωρίς την απαραίτητη κατανόηση του ιστορικού και κοινωνικού πλαισίου από το οποίο προέρχονται. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πολιτιστική εκμετάλλευση, όπου τα στοιχεία ενός πολιτισμού χρησιμοποιούνται με τρόπο που αλλοιώνει ή υποβαθμίζει την αρχική τους σημασία, αντί να προάγει μια ουσιαστική και αμοιβαία ανταλλαγή.

Η τεχνολογία διαδραματίζει επίσης καθοριστικό ρόλο σε αυτήν τη νέα εποχή της μουσικής δημιουργίας. Οι ψηφιακές πλατφόρμες και τα κοινωνικά δίκτυα δίνουν στους συνθέτες τη δυνατότητα να παρουσιάσουν τη μουσική τους σε ένα παγκόσμιο ακροατήριο, παρακάμπτοντας τους παραδοσιακούς διαύλους διανομής.

-Προκλήσεις και Μελλοντικές Προοπτικές

Οι νεότεροι συνθέτες αντιμετωπίζουν πολλές προκλήσεις, όπως είναι η ανάγκη εκτέλεσης των έργων τους και η αναγνώριση. Η πίεση όμως για συνεχή καινοτομία οδηγεί σε έργα που είναι περισσότερο προσανατολισμένα στην εντύπωση παρά στην ουσία.

Η σύγχρονη μουσική βρίσκεται σε μια διαρκή κατάσταση εξέλιξης και επαναπροσδιορισμού. Οι κριτικές για έλλειψη νοήματος, πνευματικότητας, ουσίας και κυρίως μορφής, είναι βάσιμες. Οι συνθέτες που θα καταφέρουν να συνδυάσουν την τεχνική, το ουσιαστικό περιεχόμενο, την καινοτομία και την ανανέωση, έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν έργα που θα αντέξουν στο χρόνο και θα εμπλουτίσουν την παγκόσμια μουσική κληρονομιά. 

Χ.Α.