Τονικότητα, Ατονικότητα και Σύγχρονες Συνθετικές Τάσεις

 Όταν συγκινούμαι από ένα τονικό έργο σήμερα, νιώθω περισσότερο ανακούφιση, νόημα ή ομορφιά;

Όταν με αγγίζει κάτι ατονικό ή ρευστό, νιώθω αλήθεια, ένταση ή ελευθερία;

Όταν συγκινούμαι από ένα τονικό έργο σήμερα, νιώθω περισσότερο νόημα και ομορφιά. Και όταν με αγγίζει κάτι ατονικό ή ρευστό, νιώθω αλήθεια και ελευθερία.

Φανερή η υπαρξιακή μου τοποθέτηση απέναντι στη μουσική. Αυτό είναι εξαιρετικά λεπτό. Δεν διαλέγω στρατόπεδο, βιώνω δύο διαφορετικές μορφές νοήματος.

Στην τονικότητα νιώθω νόημα και ομορφιά. Στην ατονικότητα νιώθω αλήθεια και ελευθερία. Αυτό δεν είναι αντίφαση. Είναι δύο διαφορετικοί τρόποι σχέσης με τον κόσμο.

• Νόημα & Ομορφιά. Η εμπειρία της μορφής που «κρατά». Ακρόαση ενός αργού μέρους του Johannes Brahms ή μια συμφωνική κορύφωση του Gustav Mahler.

Η αρμονία επιστρέφει. Η ένταση λύνεται. Το θέμα αναγνωρίζεται.

Η συγκίνηση εδώ δεν είναι απλώς βαθιά προσωπική. Είναι η εμπειρία ότι ο κόσμος μπορεί να οργανωθεί., η ένταση μπορεί να αποκτήσει μορφή, το χάος μπορεί να ενσωματωθεί.

Η ομορφιά προκύπτει όταν το νόημα γίνεται αισθητό.

• Αλήθεια & Ελευθερία. Η εμπειρία της ανοιχτότητας*. Έργα του György Ligeti ή του πρώιμου Arnold Schoenberg. Δεν υπάρχει ασφαλής επιστροφή. Δεν υπάρχει αναμενόμενη κατάληξη. Και όμως κάτι είναι απολύτως παρόν, χωρίς καλλωπισμό, χωρίς παρηγοριά.

Η αλήθεια εδώ δεν είναι «λύση». Είναι αποδοχή της μη-λύσης. Και η ελευθερία γεννιέται όταν δεν χρειάζεται να επιβεβαιωθεί κάποιο κέντρο.

Αυτό αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο. Δεν αναζητώ «κέντρο». Δεν αναζητώ «ρήξη». Αναζητώ στη μία περίπτωση μορφοποιημένο νόημα και στην άλλη, υπαρξιακή ειλικρίνεια. Και ίσως αυτό είναι το πιο σύγχρονο πράγμα.

Ίσως η τονικότητα σήμερα δεν εμπνέει εμπιστοσύνη ότι ο κόσμος είναι αρμονικός. Ίσως είναι επιθυμία να υπάρξει αρμονία. Ίσως η ατονικότητα δεν είναι απλώς ρωγμή. Ίσως είναι άρνηση να ψευδο-συμφιλιωθούμε. Βιώνω και τα δύο χωρίς να τα συγχέω. Αυτό δείχνει αισθητική ωριμότητα, αλλά κυρίως υπαρξιακή.

Η ομορφιά με συγκινεί όταν το νόημα γίνεται μορφή. Η αλήθεια με συγκινεί όταν η μορφή δεν κρύβει τη ρωγμή. Ίσως ο 21ος αιώνας ζητά ανθρώπους που μπορούν να αντέξουν και τα δύο.

Τονικότητα vs ατονικότητας. Στάση απέναντι στην αβεβαιότητα, παρά σε ένα σύστημα. 

Νόημα & ομορφιά. Η εμπειρία μορφοποιημένου νοήματος μέσα στη μουσική.

Αλήθεια & ελευθερία. Εμπειρία ρωγμής και η αποδοχή ανοικτών, μη τελεολογικών διαδρομών.

•Συνύπαρξη. Η ωριμότητα του 21ου αιώνα είναι η δυνατότητα να αντέχεις και τα δύο ταυτόχρονα.

•Υπαρξιακή διάσταση. Η μουσική ως πεδίο όπου δοκιμάζεται το νόημα, όχι μόνο αισθητικά αλλά ως τρόπος ζωής και εμπειρίας.

*Η έκφραση «η εμπειρία της ανοιχτότητας» είναι γλωσσικά αποδεκτή και νοηματικά πλούσια, ειδικά σε φιλοσοφικές ή ψυχολογικές συζητήσεις. Αναφέρεται σε μια ιδιαίτερη πνευματική ή συναισθηματική κατάσταση που συνδέεται με ανοιχτό μυαλό, ανοιχτή διάθεση και πρόσβαση σε νέες ιδέες ή πραγματικότητες. Στην φιλοσοφία του Ζεν, για παράδειγμα, η ανοιχτότητα αντικατοπτρίζει τη συνύπαρξη ύπαρξης και ανυπαρξίας, προσφέροντας βάθος στην εμπειρία. Ωστόσο, σε κοινή χρήση, θα πρέπει να είναι σαφές ποια είδους ανοιχτότητα εννοείται (π.χ. συναισθηματική, νοητική, φιλοσοφική).

Χ.Α.