Οι σύγχρονες σχέσεις και η κοινωνία που αλλάζει

 Μια κοινωνιολογική ματιά στις νέες έννοιες και τις αλλαγές της εποχής

Τα τελευταία χρόνια εμφανίζονται συνεχώς νέοι όροι που περιγράφουν συμπεριφορές στις ανθρώπινες σχέσεις: ghosting, breadcrumbing, orbiting, ghostlighting και πολλοί άλλοι. Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ότι ο κόσμος αλλάζει πολύ γρήγορα και ότι οι παλιές «πυξίδες» δεν λειτουργούν όπως παλιά. Στην πραγματικότητα, οι αλλαγές στις προσωπικές σχέσεις συχνά αντικατοπτρίζουν βαθύτερες κοινωνικές μεταβολές. Για να κατανοήσουμε αυτά τα φαινόμενα, χρειάζεται να δούμε τόσο τους νέους όρους όσο και το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο εμφανίστηκαν.

Πολλές από τις έννοιες που κυκλοφορούν σήμερα γεννήθηκαν κυρίως μέσα από τα social media και την κουλτούρα των εφαρμογών γνωριμιών. Συχνά περιγράφουν συμπεριφορές που υπήρχαν και παλαιότερα, αλλά σήμερα έχουν γίνει πιο ορατές.

Tolyamory. Ο όρος προέρχεται από τις λέξεις “tolerate” (ανέχομαι) και “polyamory” (πολυγαμική/πολυερωτική σχέση). Περιγράφει μια κατάσταση όπου ο ένας σύντροφος γνωρίζει ότι ο άλλος έχει παράλληλες σχέσεις αλλά το ανέχεται, συνήθως για να διατηρηθεί η σχέση ή η οικογενειακή ισορροπία.
Ghostlighting. Συνδυάζει δύο γνωστές συμπεριφορές: το ghosting (ξαφνική εξαφάνιση χωρίς εξήγηση) και το gaslighting (ψυχολογική χειραγώγηση που κάνει τον άλλο να αμφιβάλλει για την αντίληψή του). Στο ghostlighting κάποιος πρώτα χειραγωγεί τον σύντροφο και στη συνέχεια εξαφανίζεται, αφήνοντάς τον να πιστεύει ότι φταίει ο ίδιος.
Alpine divorce. Ένας όρος που έγινε viral στο διαδίκτυο και χρησιμοποιείται κυρίως μεταφορικά. Περιγράφει έναν πολύ σκληρό ή ξαφνικό τρόπο εγκατάλειψης μιας σχέσης.

Η σύγχρονη ‘’κουλτούρα’’ γνωριμιών έχει δημιουργήσει πολλούς ακόμη όρους που περιγράφουν συγκεκριμένες συμπεριφορές.

-Ghosting - όταν κάποιος διακόπτει κάθε επικοινωνία χωρίς εξήγηση.

-Breadcrumbing - όταν κάποιος δίνει μικρά σημάδια ενδιαφέροντος για να κρατήσει τον άλλον σε αναμονή, χωρίς πρόθεση πραγματικής σχέσης.

-Orbiting - όταν κάποιος σταματά την προσωπική επικοινωνία αλλά συνεχίζει να παρακολουθεί τη ζωή του άλλου στα κοινωνικά δίκτυα.

-Love bombing - υπερβολική επίδειξη αγάπης στην αρχή μιας σχέσης με σκοπό τη γρήγορη συναισθηματική σύνδεση.

-Benching - όταν κάποιος κρατά έναν πιθανό σύντροφο ως «εφεδρική επιλογή».

Υπάρχουν επίσης πιο ασυνήθιστοι όροι όπως:

-Zombieing - όταν κάποιος που είχε εξαφανιστεί επιστρέφει ξαφνικά σαν να μην συνέβη τίποτα.

-Cloaking - όταν κάποιος δεν εμφανίζεται σε ραντεβού και ταυτόχρονα μπλοκάρει τον άλλον παντού.

-Floodlighting - όταν κάποιος μοιράζεται πολύ προσωπικές πληροφορίες πολύ νωρίς για να δημιουργήσει έντονη συναισθηματική σύνδεση.

-Kittenfishing - όταν κάποιος παρουσιάζει μια ελαφρώς ωραιοποιημένη εικόνα του εαυτού του στα προφίλ γνωριμιών.

Νέοι όροι εμφανίστηκαν μετά το 2010. Η «έκρηξη» αυτού του λεξιλογίου δεν είναι τυχαία. Συνδέεται με τρεις μεγάλες αλλαγές της σύγχρονης εποχής. 
Με την εξάπλωση των smartphones, η επικοινωνία έγινε σχεδόν συνεχής. Οι άνθρωποι μπορούν να γνωρίζονται, να μιλούν και να απομακρύνονται ψηφιακά, κάτι που έκανε ευκολότερες συμπεριφορές όπως η ξαφνική διακοπή επικοινωνίας.

Οι πλατφόρμες γνωριμιών έφεραν μια πρωτοφανή ποσότητα επιλογών. Για πρώτη φορά στην ιστορία, κάποιος μπορεί να δει εκατοντάδες πιθανούς συντρόφους μέσα σε λίγα λεπτά. Αυτό δημιούργησε το λεγόμενο «παράδοξο της επιλογής»: όσο περισσότερες επιλογές υπάρχουν, τόσο δυσκολότερο γίνεται να δεσμευτεί κανείς.

Η καθημερινή ζωή έγινε πιο δημόσια. Οι άνθρωποι μπορούν να παρακολουθούν ο ένας τον άλλον χωρίς να επικοινωνούν άμεσα, κάτι που δημιούργησε νέες μορφές κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Οι κοινωνιολόγοι επισημαίνουν ότι οι αλλαγές στις προσωπικές σχέσεις συχνά προαναγγέλλουν ευρύτερες κοινωνικές μεταβολές. Οι σχέσεις αγγίζουν θεμελιώδη ζητήματα όπως: εμπιστοσύνη, ελευθερία, εξουσία, ταυτότητα, δέσμευση.

Όταν αλλάζουν αυτές οι αξίες σε μια κοινωνία, οι αλλαγές εμφανίζονται πρώτα στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συνδέονται μεταξύ τους.

Αυτό που θεωρούμε σήμερα «φυσικό» στις σχέσεις είναι στην πραγματικότητα ιστορικά σχετικά πρόσφατο.
Πριν από τον 18ο αιώνα, οι περισσότεροι γάμοι βασίζονταν κυρίως σε πρακτικούς λόγους: οικονομία, κοινωνικές συμμαχίες, οικογενειακές συμφωνίες.

Τον 18ο και 19ο αιώνα, εμφανίζεται η ιδέα του ρομαντικού έρωτα. Ο γάμος αρχίζει να συνδέεται με την αγάπη και την προσωπική επιλογή.

Τον 20ο αιώνα, καθιερώνεται το μοντέλο, έρωτας, γάμος, οικογένεια και κοινή ζωή.

Τον 21ο αιώνα, οι σχέσεις συνδέονται όλο και περισσότερο με την προσωπική ανάπτυξη και την ελεύθερη επιλογή των ανθρώπων.

Η σημερινή κοινωνία χαρακτηρίζεται από μια ιδιαίτερη αντίφαση. Οι άνθρωποι επιθυμούν ταυτόχρονα, βαθιά συναισθηματική σύνδεση και μεγάλη προσωπική ελευθερία. Αυτές οι δύο επιθυμίες δεν είναι πάντα εύκολο να συνυπάρξουν. Αυτό οδηγεί σε πιο ευέλικτες αλλά και πιο εύθραυστες σχέσεις.

Ζούμε μια περίοδο μετάβασης. Η αίσθηση ότι «ο κόσμος αλλάζει χωρίς πυξίδα» δεν είναι μοναδική στην ιστορία. Σε περιόδους μεγάλων τεχνολογικών και κοινωνικών αλλαγών οι κοινωνίες συχνά περνούν φάσεις αβεβαιότητας πριν δημιουργήσουν νέες σταθερές.

Η ψηφιακή εποχή αλλάζει ταυτόχρονα, την επικοινωνία, την εργασία, την κοινωνική ζωή, την οικογένεια, τις ερωτικές σχέσεις.

Οι νέοι όροι που εμφανίζονται σήμερα ίσως δεν είναι παρά μικρά γλωσσικά σημάδια μιας ευρύτερης πολιτισμικής μετάβασης.

Παρότι οι λέξεις είναι καινούριες, η ανθρώπινη ανάγκη για σύνδεση παραμένει η ίδια. Οι άνθρωποι πάντα αναζητούσαν αγάπη, οικειότητα και κατανόηση. Αυτό που αλλάζει είναι το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εκφράζονται αυτές οι ανάγκες.

Ίσως λοιπόν η σημερινή εποχή να μην είναι απλώς μια περίοδος σύγχυσης, αλλά μια φάση αναζήτησης νέων τρόπων με τους οποίους οι άνθρωποι θα συνδυάσουν την αγάπη, την ελευθερία και τη συντροφικότητα στον κόσμο του 21ου αιώνα.