Στέλιος Ράμφος (1939-10/8/2026)

Ο ανατομικός στοχαστής της ελληνικής ιδιοπροσωπίας. Ο Στέλιος Ράμφος υπήρξε ένας από τους πιο επιδραστικούς, ιδιαίτερους και πολυσυζητημένους Έλληνες φιλοσόφους της μεταπολιτευτικής περιόδου. Το έργο του αποτελεί μια διαρκή, βαθιά και συχνά αιρετική προσπάθεια να κατανοηθεί η «ψυχή» του νεότερου ελληνισμού, οι αντιφάσεις του και οι ιστορικές του καταβολές.

Γεννημένος στην Αθήνα το 1939, ο Ράμφος σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στη συνέχεια Φιλοσοφία στο Παρίσι, σε μια εποχή (δεκαετία του 1960) έντονων ιδεολογικών ζυμώσεων. Αν και ξεκίνησε την πορεία του μέσα από τις γραμμές του μαρξισμού, γρήγορα διαφοροποιήθηκε, στρεφόμενος προς μια βαθύτερη υπαρξιακή και φαινομενολογική αναζήτηση. Η επιστροφή του στην Ελλάδα σηματοδότησε τη στροφή του στη μελέτη της ελληνικής παράδοσης, όχι όμως ως μια στείρα προγονολατρεία, αλλά ως ένα ζωντανό υπαρξιακό και φιλοσοφικό πεδίο.

Το κεντρικό ερώτημα που βασάνισε τον Στέλιο Ράμφο σε όλη του τη ζωή ήταν το εξής: γιατί ο σύγχρονος Έλληνας δυσκολεύεται να συμβαδίσει με τον ορθολογισμό και τους θεσμούς της Δύσης; Για να απαντήσει, στράφηκε στη μελέτη της Βυζαντινής Φιλοσοφίας, της Πατερικής Θεολογίας και της Ορθόδοξης Ανατολικής παράδοσης. Στο εμβληματικό του έργο «Καημός του Ενός», αλλά και σε βιβλία όπως το «Υπάρχεις σαν Μοίρα» και το «Η Ψυχική Οικονομία του Νεοέλληνα», ανέπτυξε μια μοναδική θεωρία.

-Υποστήριξε ότι η ελληνική συνείδηση διαμορφώθηκε μέσα από την προτεραιότητα του συναισθήματος και της κοινότητας, σε αντίθεση με τη Δύση που βασίστηκε στον ατομικισμό και τον ορθολογισμό.

Με έναν τρόπο που συνδέεται άμεσα με τη χρονική συνείδηση, ο Ράμφος διέγνωσε ότι ο νεοέλληνας τείνει να ζει σε έναν «μυθικό» ή «αιώνιο» χρόνο (κυκλικό), δυσκολευόμενος να διαχειριστεί τον ιστορικό, γραμμικό χρόνο του προγραμματισμού και της ευθύνης.

«Το πρόβλημά μας δεν είναι οικονομικό ή πολιτικό· είναι βαθύτατα ψυχολογικό και πνευματικό. Άπτεται του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας σε σχέση με τον Άλλον και τον Χρόνο».

Πέρα από το πλούσιο συγγραφικό του έργο, ο Στέλιος Ράμφος υπήρξε ένας δάσκαλος με την κλασική σημασία της λέξης. Τα σεμινάριά του (επί χρόνια στο Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν και αλλού) συγκέντρωναν ένα ευρύτατο κοινό. Είχε τη σπάνια ικανότητα να μετατρέπει δύσκολες έννοιες του Χέγκελ, του Χάιντεγκερ ή των Πατέρων της Εκκλησίας σε ζωντανό λόγο, ικανό να ερμηνεύσει την καθημερινή ελληνική πραγματικότητα και την επικαιρότητα.

Το έργο του αφήνει μια σπουδαία κληρονομιά. Είτε συμφωνούσε κανείς με τις πολιτικές και φιλοσοφικές του θέσεις είτε διαφωνούσε ριζικά, δεν μπορούσε να αρνηθεί ότι ο Στέλιος Ράμφος ανάγκασε την ελληνική σκέψη να κοιταχτεί στον καθρέφτη με ειλικρίνεια και θάρρος.